PRZYWRACANIE SCHULZA DROHOBYCZOWI - 01-06-2010
)
Nocnym pochodem po Drohobyczu miejscami związanymi z życiem i prozą Brunona Schulza zakończył się w nocy z niedzieli na podziałek IV. Międzynarodowy Festiwal Brunona Schulza.)
Nocnym pochodem po Drohobyczu miejscami związanymi z życiem i prozą Brunona Schulza zakończył się w nocy z niedzieli na podziałek IV. Międzynarodowy Festiwal Brunona Schulza.
Przez tydzień (w dn. 24-30 maja 2010) odbywały się tu dyskusje i spotkania poetów, literatów i literaturoznawców, teoretyków literatury, schulzologów i artystów oraz wernisaże, spektakle, koncerty, pokazy filmów i happeningi. Jak podkreśla dyrektor festiwal Wiera Meniok z Centrum Polonistycznego uniwersytetu drohobyckiego, festiwal chce przywrócić Brunonowi Schulzowi (1892-1942) jego rodzinne miasto, bo autor „Xięgi Bałwochwalczej” przez lata był tu postacią niemal zupełnie zapominaną. Jednocześnie jest to wielkie święto literatury i sztuki, na które składają się i specjalistyczne sesje naukowe i wydarzenia kulturalne wpisujące się w kontekst inspiracji schulzowskich adresowane do szerokiej publiczności. To przywracanie Schulza Drohobyczowi przynosi skutek - po raz pierwszy mer miasteczka Mykoła Huk zapowiedział, że o twórczości Schulza mówić się będzie na zajęciach w drohobyckich szkołach, gdzie na temat autora „Sklepów cynamonowych” dotychczas panowało milczenie.
Już dzień otwarcia festiwalu przyniósł kilka znaczących wydarzenia. Po raz pierwszy odbyła się debata na temat kulturowych i społeczno-politycznych kontekstów fenomenu Galicji i sytuacji współczesnej Ukrainy. Właśnie jako pisarza galicyjskiego zdefiniował Schulza Adam Michnik, którego wykład inauguracyjny „Drohobycz, Bruno Schulz - nasze wspólne dziedzictwo” był pretekstem do dyskusji z udziałem m.in. Myrosława Marynowycz, prorektora Uniwersytetu Katolickiego we Lwowie, twórcy ukraińskiej Amnesty International, więźnia czasów sowieckich, Andrieja Pawłyszyna, dziennikarza i tłumacza, oraz historyków z Drohobycza - Leonida Tymoszenki i Jewhena Pszenycznego.
Tego dnia otwarto też wystawę „Bruno Schulz. Inspiracje: między ilustracja a sztuką”, która wstrząsnęła gośćmi festiwalu i mieszkańcami Drohobycza nie tyle z powodu prezentowanych prac, co miejsca jej lokalizacji. Fotografie, grafiki, akwarele i prace malarskie eksponowano w tak zwanej Willi Jarosza, w jednym z najpiękniejszych pałacy miasteczka zbudowanym pod koniec XIX wieku przez pierwszych magnatów naftowych, którzy wykorzystali bogactwo złóż w pobliskim Borysławiu. Pałac przy ulicy Szewczenki magnaci sprzedali Rajmundowi Jaroszowi, właścicielowi Truskawca i wieloletniemu merowi Drohobycza w latach międzywojennych. Jarosz był postacią niezwykłą, na jego pogrzeb w 1937 roku przybyli niemal wszyscy mieszkańcy miasteczka; nie od rzeczy będzie dodać, że raz w roku każdy biedny mieszkaniec Drohobycza dostała od burmistrza Jarosza złotówkę wypłacaną przed ratuszem przez dostojnego kasjera. W czasie wojny w wilii Jarosza było kasyno, którego ściany miał podobno ozdabiać Schulz, potem był to Pałac Młodzieży. Przed kilku laty willę przejął drohobycki uniwersytet pragnąc odrestaurować ją w stylu epoki, tym samym nie dopuszczając do prywatyzacji, które kończą się tutaj często kiczowatą przebudową zabytku. Niestety, kryzys spowodował, że uniwersytetowi brakuje pieniędzy na zakończenie restauracji - i zabytek z secesyjnymi piecami, witrażami i niebywałą stolarką popada w ruinę. Prace plastyczne eksponowano na białych, gipsokartonowych i aluminiowych konstrukcjach wstawionych w zdewastowaną willę, co spotęgowało wrażenie destrukcji obiektu symbolizującą odchodzenie w niebyt czasu, kiedy Drohobycz był wielokulturowym tyglem. Drugiego dnia festiwalu otwarto kolejną wystawę, tym razem w drohobyckiej synagodze, która uchodzi za jedną z największych w tej części Europy, zdewastowanej podczas wojny i w czasach komunizmu. Jeszcze kilka lat temu służyła za dziki szalet dla pobliskiego targowiska.
O wystawie, gdzie znalazły się doprawdy ciekawe prace, przyjdzie jeszcze nam napisać. Póki co, podkreślmy, że wziął w niej udział młody fotografik Oleksij Pisztar z grupy Biały Kwadrat we Lwowie. Urodzony na zachodniej Ukrainie przyjechał w rejon lwowski pod wpływem prozy Jurija Andruchowycza, bo znalazł w niej zaproszenie do podtrzymania mistyki Lwowa.
Dodajmy również, że przed festiwalem, mianowicie 21 maja we Lwowskiej galerii Sztuki otwarto wystawę - forpocztę tej w Drohobyczu. Artyści z Lublina znaleźli się obok trzech prac samego Brunona Schulza (w tym: Autoportret przy sztalugach z 1920 r., , jakie posiada ta lwowska, najważniejsza galeria-muzeum). Organizatorzy pragną szczególnie podziękować p. Natalii Filewicz ze Lwowskiej Galerii Sztuki za pomoc, wsparcie i przychylność. We lwowskim Pałacu Potockich odbyła się tez tego dnia konferencja prasowa prowadzona przez Andrija Pawłyszyna.
Pierwszego dnia Jan Peszek zagrał swój sławny „Scenariusz…” Bogusława Schaeffera, zapowiadając potem, że chciałby powrócić za czas jakiś do Drohobycza z nowym spektaklem schulzowskim. Klasą dla siebie była grupa Kroke, dała niebywale energetyczny koncert, Tomasz Kukurba zachwycił skrzypcowymi improwizacjami biorąc bez reszty w posiadanie emocje tutejszej publiczności. W kolejne dni wystąpili: grupa Małe Instrumenty z Wrocławia z eksperymentalnym widowiskiem „Elektrownia dźwięku”, Zbigniew Rola z Paryża z monodramem „Republika marzeń”, wrocławski Teatr Formy Józefa Markockiego zaprezentował „Ulicę Krokodyli”, Kinovizja ze Lwowa z wideo performance, studencki Teatr Alter z Drohobycza, Agata Kucińska ze „Snami” Iwana Wyrypajewa, Biscalweret z Gdańska, Wlodko Kaufman ze Lwowa, Baruch Brener z Jeruzalem, Noah Warsow i inni. Festiwalowi udało się na te wydarzenia po raz pierwszy przyciągnąć licznie drohobycką publiczność ukraińską i zaciekawić ją. Niebywałe reakcje wywołał niedzielny koncert finałowy, w którym najpierw wystąpił Alfred Schreyer, ostatni żydowski uczeń Schulza w Drohobyczu. 88-letni śpiewak i skrzypek wykonał stare piosenki żydowskie w jidysz, ukraińskie i najpopularniejsze polskie tanga takie jak „Przy kominku” czy „Nikt za mną nie tęskni”. - Tylko on potrafi nas zintegrować - mówili potem zaczarowani widzowie tłumnie zabrani w sali drohobyckiego teatru, użyczającego Festiwalowi swej sceny. Koncert był pokoleniową podróżą w czasie, bo w drugiej jego części zespół Karbido z Wrocławia, Jurij Andruchowycz oraz videodjeje z kijowskiego ArtPole przedstawili multimedialny projekt „Cynamon (z dodatkiem Indii)”. Pomysł „Cynamonu” zrodził się przed dwoma laty właśnie na festiwalu w Drohobyczu. - Więc wróciliśmy do domu - mówił Jurij Andruchowycz, przyjaciel Festiwalu, wybitny współczesny poeta i pisarz ukraiński, świetny w roli melorecytatora i wokalisty „Cynamonu”. Karbido włączyło Drohobycz do swego nowego projektu Music4Buldings - podczas Festiwalu nagrało „naturalne” dźwięki drohobyckiej synagogi, odtworzone potem i przetwarzane przez muzyków podczas nocnego koncertu w tej niebywałej budowli.
Festiwal wyrósł jednak z sesji schulzologicznej - i zawsze stara się, aby były one na wysokim poziomie. Każdorazowo obok prezentacji najnowszych badań schulzologicznych i debat tłumaczy sesje mają ukierunkowany temat, tym razem chodziło o Brunona Schulza jako bohatera literackiego. Amir Gutfreund z Izraela napisał dwa opowiadania, w których występuje pisarz z Drohobycza; zapowiedział, że przymierza się do powieści o Schulzu. Alain van Crugten, filolog z Brukseli, napisał sztukę „Bruno czyli wielka herezja”, której próba czytana odbyła się podczas festiwalu. O swojej twórczości mówił Mirko Demic z Serbii, autor powieści „Bursztyn, miód, jarzębina” skonstruowanej z wyimaginowanej korespondencji Schulza z ukochaną. W konferencji schulzologicznej uczestniczyli znawcy Schulza z 16 krajów Europy i świata, m.in. Michał Paweł Markowski (Uniwersytet Chicago), Stanisław Rosiek (Wydawnictwo Słowo-Obraz-Terytoria), Jerzy Jarzębski (UJ), Teodozja Robertson (Uniwersytet Michigan), Alla Tatarenko (Uniwersytet Lwowski), Andrzej Niewiadomski (UMCS), Ariko Kato (Uniwersytet Tokio), Igor Klech (Rosja) i inni.
Od festiwalu Drohobycz otrzymał książkę, rodzaj przewodnika „Prowincja osobliwa: Drohobycz Brunona Schulza”. To pierwsze powstałe tu tego typu w wydawnictwo: przedstawia topografię i miejsca szczególne miasta poprzez fragmenty z prozy Schulza, stare pocztówki z tych miejsc - i miejsc tych nowe fotografie autorstwa Igora Feciaka. Zresztą Festiwal jest najważniejszych generatorem wydawnictw schulzowskich, jego dorobek składa się z pięciu tomów, które są pokłosiem spotkań w Drohobyczu. Grzegorz Gauden, dyrektor Instytutu Książki zapowiedział, że rok 2012 zostanie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ogłoszony Rokiem Brunona Schulza.
Grzegorz Józefczuk, Drohobycz
*IV. MIĘDZYNARODOWY FESTIWAL BRUNONA SCHULZA - ARKA WYOBRAŹNI BRUNONA SCHULZA, 24-30 MAJA 2010, DROHOBYCZ
PATRONAT HONOROWY: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP, Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy, Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy, Konsul Generalny RP we Lwowie, Ambasada Francji w Kijowie, Marszałek Województwa Lubelskiego, Mer Drohobycza, Prezydent Lublina.
Zrealizowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP.
Zrealizowano z pomocą Instytutu Książki w Krakowie, Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP - Ambasada RP na Ukrainie, Ambasada RP w Brazylii, Ambasada RP w Danii, Ambasada RP w Holandii, Ambasada RP w Serbii, Ambasada RP w Chorwacji, Konsulat Generalny RP we Lwowie, Instytut Polski w Kijowie, Instytut Polski w Budapeszcie, Instytut Polski w Brukseli, Instytut Polski w Pradze, Instytut Polski w Moskwie, Instytut Polski w Tel Aviwie, Instytut Polski w Rzymie
Zrealizowano z pomocą Prezydenta miasta Lublin, Marszałka Województwa Lubelskiego.
Zrealizowano z pomocą Ambasady Francji na Ukrainie.
Zrealizowano z pomocą Ministerstwa Edukacji i Nauki na Ukrainie, Ministerstwa Kultury i Turystyki na Ukrainie.
Organizatorzy:
Polonistyczne Centrum Naukowo-Informacyjne im. Igora Menioka Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Iwana Franki w Drohobyczu, ul. Lesi Ukrainki 2, 82 100 Drohobycz, Ukraina, tel./ fax.: (0038) (03244) 5 11 22, polcentrum@wp.pl
Stowarzyszenie Festiwal Brunona Schulza w Lublinie, 20-112 Lublin, ul. Grodzka 21, Polska, tel. (0048) (081) 472 65 76, www.brunoschulz.net.pl, www.brunoschulz.net, grzeczuk@wp.pl
Współorganizator: Instytut Książki w Krakowie (Polska), www.instytutksiazki.pl
Współpraca: Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny im. Iwana Franki w Drohobyczu, Lwowski Akademicki Obwodowy Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. Jurija Drohobycza w Drohobyczu, Szwajcarska Fundacja dla Kultury Pro Helvetia, Stowarzyszenie Artystyczne Alter w Drohobyczu.
Na fot. Wiera Meniok, Andriej Pawłyszyn, Grzegorz Józefczuk
autor: ola